Nskan li newekheviya civak ekere kir

Ev yek nann serdema Ubeyd e ku d kewar dikevin nav malan, dibin milk ariz d ne komunal in. Ew dexleke bi qmet e ku ne y tevahiya civaka li w der ye; l di civakn serdema beriya Ubeyd de ew , y tevihiya civak bya di serdemn wekhevparztir de.

13 Ekim 2017 Cuma | Kurd

Dibe ku dema mirov bibje nsk, vedtineke arkeolojk a spektakuler be, l bel li Bar Kurdistan li devera Gurka iya ew kilta fmkirina veguherna civak ne. Ango bi wan em dibnin awa civakeke egalitaryan veguheriya yeke n ku l milkiyet heye.

Mary Shepperson ku di tma lkolna li deverd e b, di aroveya projeya British Museum a parastina nwaran perwerdekirina arkeolog parazvann nwaran de b Bar Kurdistan, ew ji zanngeha University College a London ye. W doh ji bo rojnameya mezin a Brtan The Guardian re behsa kolann arkeolojk n li Gurka iya ku nz Qeletga Derbed ye. Ev projeya kolana li Gurka iya kar University College London (UCL) University College London Qatar (UCLQ), bi hevkariya Hikmeta Bar Kurdistan Birvebeirya nwaran a Silmaniy re bi r ve die. Hev-rvebern projey j Prof. David Wengrow (UCL) Prof. Robert Carter (UCLQ). 



Shepperson heyfa xwe bi w tne ku ji ber krza referandm ew near maye di encama mueydeyn Bexday de z dev ji kar xwe berde, l dsa j ew gihitine encamn girng. Shepperson dibje, pit 5 serdemn kolan 6 salan, d ten hefteyek ji wan re diviya ku kar xwe temam bikin. Li Gurka iya peykern mezin nehatine dtin, yan j amrn ji zr zv drokeke w ya navdar nne; ya rast li wir peykerek ji g y nhriyek hatiye dtin tra xwe harqulade ye, tita ku v cih bi rast dike taybet, nsk e. Shepperson dibje, serphatiyeke w ya girng a arkeolojk heye li ser w yek ka mirovan awa dest p kir, civak ji n ve birxistin bikin, veguhernin awayn tevlhevtir li nan dabekir. wek din l nsk hene; bi lodan l nsk heye. 



Ji serdema berbanga avakirina bajaran

Ew tebeqeya ku Shepperson tma w dikola teqrben sala 4400 beriya mlad ye ku bi testa karbon ya bermahiyan hatiye pitrastkirin. Ev j rast w serdem t ku j re serdema Ubeyd t gotin ji teqrben ji sala 5300 beriya mlad heta bi sala 4300 beriya mlad dewam dike. Ha ev serdem ji bo veguherna civak diyarker xuya ye. Di v veguherna civak de bajarn destpk j didin der, ya rast hm wan bajaran t dann da ku d bn avakirin.

Di serdema Ubeyd de mirovan dest p kir andiniya xwe zdetir kir tevahiya sal ev kar kir. P re j cihn n n mezintir dam ji bo mana xwe avakirin. Di serdema beriya v de ku j re serdema anda Xelef t gotin, li ber dest me devern n hene ku aret p dikin civak wekhevparz ango egaltaryan in. avkaniyn di dest xwe de bi komunal bi kar tnin, milkiyeteke taybet j ne dar av e. Di demn daw yn serdema Ubeyd de bi xwe ya em dibnin, rikberiyeke her die zde dibe ya civak ye. P re j li nan dabebna civak xwe dide der. Hilberna abor t arizkirin raye desthilata dn ya siyas dinyew j wiha xuya dike ku hatiye navendkirin.



 idet zor newekhev bajar afirandin

Hevrveber projey Professor Robert Carter mijar wiha rave dike: Lawazbna deolojiyeke xurt a komunal a li dora hilberna xwardemeniyan di kewaran de mihafezekirina wan hatiye hnandin potensiyala ku malbatn raser domnant bidin der, yan bi rya serketinn dam miswa yn her die mezintir n li pey hev yan j bi rya idet yan ert mercn newekhev n bihevguhern. V j li aliy xwe ert mercn p n pisporbn newekheviya civak afirandin ku jiyana bajar li Mezopotamyay li ser wan hatiye avakirin.

Di v serdema Ubeyd de mmar j guheriye ji avahiyn nv-dam veguheriye n dam ango formn ber bi pirran xelek bn, veguhern xaniyn argoe yn ku di wan de malbatn bi kra xwe dihatin, diman. . Xaniy ji s bean nana v serdema bhtir bajar ye: avahiyeke ku holeke w ya argoe ya nisb fereh heye, ew j du odeyn din n piktir ji hev vediqetne. Shepperson tma w li Gurga iya ha xaniyek wisa bi kolanke arkeolojk derxistine meydan. Xan li aliy bar v devera n e. Dwarn w ji kerp ne. Xezneya arkeolojk a di v xaniy de ji bo Shepperson ew e ku li nv rojhilat xn ji hed xwe zdetir nskn karbonzeby hene.


Arkeobotanst ji nskan off bye

Wiha xuya dike ku nsk ji hola ketina xn belav bne. 30 santmn jr n odey re e ji nskn karbonzeby. Ji wir nsk li odeyn din ji wan wde j belav bne. Muhtemelen pit ku avah bi cih hatiye hitin. V j kiriye ku nsk li herder weke nuqteyn re xuya bike. Tevahiya cran j tij ne bi nskan. Shepperson heval w y kar bi nav Ben, hinek ji wan nskan xwarin, li gor w tama wan bi pirran weke xwel ax b, eyn weke nskn modern.  

Shepperson dibje, ji bo mmariy nsk girng j bin, ya her girng ew e ku nsk ji me re dibjin, ka di hezarsala 5an beriya mlad de awa b: Ne lazim e ez bibjim, arkeobotansta me Lara gelek ji nskan aciz bye, off bye, nsk ji sed 90 materyaln me yn botank pk tne. Yn may j bi pirran genim b xr, ceh, ill bak e.



Bi her hal li ti cih din bi v miqdar nsk nehatiye peydekirin. Li devern din bermahiyn botank bi pirran genim ceh e ku andina wan j hsantir e. Sedemeke sereke muhtemel e ku ew be ku protena nebat ya nskan ji dexl din bhtir e. Dibe ku andniya zde ya nsk kiribe ku dexln din km bne andin km bn xwarin j.


Kewar ketin nav malan

Ev yek nann serdema Ubeyd e ku d kewar dikevin nav malan, dibin milk ariz d ne komunal in. Ew dexleke bi qmet e ku ne y tevahiya civaka li w der ye; l di civakn serdema beriya Ubeyd de ew y tevihiya civak bya di serdemn wekhevparztir de. Nskn li Gurka iya nana berhevkirina milk ariz ye di serdemek de ku erxn sereke yn newekheviya civak didin der.

Mary Shepperson tne bra xwe ku li Gurka iya ro j orbe-nsk her roj t xwarin, ev xwarin dema li wir bne dane wan j, l ew bi xwe gelek hez ji orbe-nsk nake. 


NAVENDA NEYAN




Drokeyeke nsk



Nsk ji dexl kevintirn e ku hatiye andin. Ew beek ji w paketa andiniy ya serdema neoltk e: nker vedtinn elaqedar andiniya dexl stfadekirina ji heywanan ku destra avakirina cihn n n dam da kir civak ji berhevkar nrvaniy ber xwe bide andniy. Pirraniya van nkeriyan koka wan ne dr  

Gurka iya ye, li Bar Bakur Kurdistan v yek dest p kiriye. Analzn DNAy nan dan ku nska and her zde nzk w nska ber ye ku nav w y zanist  Lens culinaris ssp. orientalis e ku ji v herm bi xwe ye.

Cih ku em rasta nska her kevin hat andin tn j nzki vir e li Tepe Sebza li Rojhilat Kurdistan, em rasta nann andiniya nskan tn, li vir di navbera 5500 - 4500 beriya mlad nsk hatiye andin. Ango hezar sal ji nska li Gurga iya kevintir e.


124

YEN ZGR POLTKA