20 bin Kürtçe eseri arşivledi

TRT eliyle gerçekleştirilen Kürtlere yönelik soykırım politikasını alet olmayarak 93 yılında çantasında yüzlerce oirjinal Kürt halk şarkısını arşivi ile Avrupa’ya gelen Hozan Cewad Merwanî, "Asimilasyon politikası ters tepti" diyor.

26 Temmuz 2017 Çarşamba | Kültür-Sanat

MURAT ALPAVUT/DÜSSELDORF 


1980’li yıllardan itibaren kılamları toparlayan Hozan Cewad Merwanî tam bir kültür emekçisi ve halk sanatçısı. Kürt stranlarını bir arşive kavuşturulması için yıllardır kafa yoruyor, emek veriyor. Kürt halkının başta Türk devleti olmak  üzere sömürgeci devletlere karşı yürüttüğü özgürlük mücadelesinde sesiyle, müziğiyle ve direniş şarkılarıyla yer alan Merwanî, konser ve geceler için gittiği her ülkede arşiv toplama işini de devam ettiriyor. "Orijinal bir Kürtçe stran benim için bir insan kadar değerli" diyen Merwanî, Mezopotamya Demokratik Kültür-Sanat Hareketi’nin (TEV-ÇAND) de kurumsal desteği ile bu stranları kalıcı hale getirme çabasında.


Köy köy dolaşır

1984 yılında Amed’de yerel bir radyonun düzenlediği ses yarışmasına katılan Merwanî yarışmayı kazanınca kendisine bir küçük teyp ve 100’e yakın boş kaset verirler. Radyo yetkilileri Merwanî’den köylere gidip eski Kürt şarkılarını toplamasını ister. Batman, Sason, Garzan bölgesi, Lice’de köy köy, düğün düğün dolaşan Merwanî aylarca süren bir çalışma ile eski Kürt stranlarını toplar ve radyoya teslim etmek üzere Amed’e getirir. Ancak daha o kılamları teslim etmeden siyasi birikimi olan bazı arkadaşları Merwanî’yi uyarırlar; o kılamları radyoya teslim ederse Türkçe’ye çevireceklerini söylerler. 



Kürtçe şarkıları sakladı

Merwanî, yüzlerce Kürtçe kılamın kayıtlı olduğu kasetleri radyoya teslim etmeyerek saklar. Merwanî, o dönemde devletin Kürt gençlerini konservatuarlara götürerek hem onları hem de onlar aracılığı ile Kürt dilini, müziğini asimile ettiğini söylüyor.  

Dünyada bütün devletlerin kendi müziklerini, eserlerini toplayarak yazılı ve dijital hale getirip raflara koyduğunu ve arşivini oluşturduğunu söyleyen Merwanî, Kürt müziğinin de bir kanunu, kuralı ve belgesi olması gerektiğini ve Kürt müziğinin bir daha asimile edilemeyecek şekilde ispatlı olarak raflarda yer alması gerektiğini söylüyor. 


İlk eseri

Cewad Merwanî, bu amaçla derlediği ve yaklaşık 20 ile 25 bin arasında olan arşivin ilk eseri olan "Kilam Stranên Kurdi" adlı kitabını Avesta Yayınevi'nden yayınlıyor. Toplam 124 strandan oluşan kitabın içinde Kürdistan’ın değişik yörelerine ve lehçelerine ait kılamlar bulunuyor. 2007 yılında yayınlanan kitapta her parçanın aynı zamanda çok yoğun bir çalışmanın ürünü olan notaları da yer alıyor. 


Radyolardaki kayıtları arşivledi

2005 yılında TEV-ÇAND aracılığı ile Bağdat’a giden Cewad Merwanî bir miktar parada ödeyerek Bağdat radyosundaki bütün Kürtçe stranları kayıt altına alarak getirir. Bunun yanısıra Erivan radyosunda, yine İran’da Denge İran’a Habeşi Kürdi’de yayınlanan Kürtçe şarkıları da arşivler. Sanatçının "Erivan Radyosu Ritmik Türküleri" adlı 900 sayfalık ikinci kitabı 2016 yılının sonunda Mardin Büyükşehir Belediyesi’nin de desteğiyle Aram Yayınevi’nde basılır. 


Orijinal sesleriyle kayıt altında

Merwanî’nin derlediği kılamlardan oluşan, şarkı sözleri ve notaların yer aldığı kitabın yanısıra orijinal seslerden oluşan bir dijital VCD bulunuyor. TEV-ÇAND bünyesinde yürüttükleri bir tartışmadan sonra böyle bir karar aldıklarını söyleyen Merwanî bu CD’yi koymalarının nedenini ise şöyle açıklıyor: "Kürt müziğinin asimile edilmesine karşı orijinal sesleri koyduk. Hem Kürtlerin çoğu nota bilmiyor. Oysa bu şarkıların orijinal sesleride yer aldığı zaman, kimse artık bu parçaları kendine mal etmesin. Yine bizim Kürt sanatçılar bu parçaları bozmasın, kendine mal etmesin, sözlerini, müziğini değiştirmesin. Nota bilmiyorlarsa dahi dinleyerek özüne uygun şekilde yorumlasınlar." 


Kürt sanatçılara mesaj

Kürt sanatçılara da bir eleştiri getiren Merwanî, "Bizim sanatçılar bu eserleri orijinalinden bozarak ya bir şehidin ya da bir olayın ismini ekleyip aslına uygun olmayan bir şekilde yorumluyorlar. Bu işi adeta ranta çevirmişler. Lütfen düşman yeterince bu kültürel soykırımı yapıyor, bizler de buna alet olmayalım. Nota bilmiyorsak buradan orijinal seslerini dinleyerek özüne uygun şekilde yorumlayalım" diyor. 

Kürt stranları ve Erivan Radyosu'nda yayınlanan şarkılardan oluşan iki kitabın devamı olarak iki cilt kitap daha yayın aşamasında.


Kadın sanatçı ve dengbejlerle düet

Kürt stranlarını dijitalleştirerek ve yazılı hale getirerek kendi deyimiyle, "ölümden kurtaran" sanatçı Cewad Merwanî’nin çalışmaları sadece bunlarla sınırlı değil. Merwanî, çeşitli Kürt kadın sanatçı ve dengbejlerle düet yaptığı iki albüm çıkarmış. "Dergûşa Strana" ve "Aheng" adı ile Mir Multimedia tarafından yayınlanan düet albümlerinde Merwanî, Rojda, Chopy, Kewê, Zîna Botanî, Rojan, Zeyno, Jînda Kanîreş, Beriwan, Feyruşah, Zeyno gibi sanatçılarla birlikte düet yapıyor. 


Aslına uygun söylenmeli

Şu anda şarkı söyleyen birçok erkek Kürt sanatçının bazen kendisini kadın yerine koyarak kadın parçalarını söylediklerini belirterek "bu şekilde olmaz" diyen Merwanî şöyle devam ediyor: "Düet parçaları aslına uygun olarak söylenmeli. Zembilfiroş ile Hatun sarayda yaşanmış bir olay ama karşılıklıdır bu. Zembilfiroş'u bir kadın söylemiş. Bu büyük bir destandır. Şimdi burada bir erkek kendini hem erkek hem kadın yerine koyamaz ya da bir kadın aynısını yapamaz. Bizim albümümüz onları birbirinden ayrıştırmak için yapılan bir çalışmadır. Özüne dönmektir."


Cewad Merwanî kimdir?

1964 yılında Amed Farqin’e bağlı Boşat köyünde dünyaya gelir. İki yıl köyde okuyan Merwanî, daha sonra Amed’e gelerek lise eğitimini tamamlar. Küçük yaşlardan itibaren müziğe sevdalı olan Merwanî, kendisine bir müzik aleti alır. Küçük bir grup kurarak düğün ve gecelerde şarkı söyler. 12 Eylül faşizminin getirdiği baskı ile daha çok Türkçe şarkılar okuyan Merwanî gelişen Kürt demokratik mücadelesinden etkilenerek Kürtçe okumaya başlar. Ancak ilerleyen yıllarda bunun zemininin kalmaması ve çatışmalı dönemin başlaması ile birlikte 1990 yılların başında Rojava’ya geçer. Oradada Kürtçe kılamları toplamaya devam eden Merwanî 1993 yılında çantasında yüzlerce orijinal Kürt stranı ile Avrupa’ya gelir. Hunerkom ve TEV-ÇAND bünyesinde müzik çalışmalarını devam ettiren Merwanî bugüne kadar toplam 5 albüm ve iki müzik arşivi kitabı çıkardı.


4026

YENİ ÖZGÜR POLİTİKA